تغذیه
- گروه گوشت ، تخم مرغ ، حبوبات ، و مغزها
- گروه شير و لبنيات
- گروه ميوه ها و سبزي ها
غذاهايي كه داخل يك گروه قرار مي گبرند ( از ارزش غذايي تقريبا مشابهي برخوردارند و مي توان در صورت لزوم آنها را جايگزين يكديگر نمود . مثلا براي تامين كلسيم مورد نياز بدن مي توان از شير ماست ، پنير به جاي يك ديگر استفاده نمود.
بايد توجه داشت كه نمي توان گروهها را جايگزين يكديگر كرد يعني نمي توان مصرف سبزيجات را جايگزين گوشت يا برنج و غلات نمود . لذا در يك رژيم متعادل روزانه بايد نسبت مناسبي از غذاهاي موجود در هر كدام از گروههاي غذايي وجود داشته باشد .مقياس سنجش مقدار مورد نياز مواد غذايي ( واحد ) مي باشد كه داراي اندازه تعريف شده معيني است مثلا:
1 واحد شير يعني 1 ليوان شير
1 واحد گوشت يعني 60 گرم گوشت ( معادل 2 تكه متوسط خورشتي )
1 واحد نان يعني یک برش 30 گرمي ( معادل يك كف دست از نان سنگك ، بربري و تافتون و 4 برش از نان لواش )
1 واحد ميوه يعني یک عدد سيب يا پرتقال متوسط
گروه نان و غلات
مواد غذايي مانند نان ، ماكاروني ، گندم . جو ، ذرت در اين گروه قرار دارد مواد غذايي اين گروه بيشترين مهم در تامين انرژي بدن دارا هستند . غذاهاي گروه نان و غلات از مهمترين منابع ويتامين هاي گروه B مي باشند اين غذاها حاوي آهن و پروتئين هم هستند . بد ن ما روزانه به 11تا 6 واحد از غذاهاي اين گروه نياز دارد مقدار مصرف غذاهاي اين گروه به فعاليت روزانه فرد بستگي دارد .
براي مثال
اگر فردي بخواهد روزانه 7 واحد از گروه نان و غلات مصرف كند ، مي تواند معادل 3 كف دست نان سنگك در صبحانه - 2 كفگير پلو در ناهار و 2 كفگير ماكاروني در شام بخورد .
نكاتي درباره مصرف گروه نان و غلات
1- برنج را بصورت كته مصرف كنيد ويتامين هاي گروه B در آب حل مي شوند در برنج آبكش شده اين ويتامين دور ريخته مي شود.
2- از نان داراي سبوس استفاده كنيد نان سنگك و نان جو ، سبوس دار از بهترين نان هاي سبوس دار در دسترس هستند
3- در تهيه نان از خمير مايه يا خمير ترش استفاده كنيد سعي كنيد از نان هايي كه در تهيه آن جوش شيرين بكار مي رود استفاده نفرمائيد .
نان كه با جوش شيرين تهيه مي شود حاوي ماده اي بنامه اسيد فيتيك است اين ماده مانع جذب آهن ، كلسيم و روي مي شود لذا كمبود اين مواد در فرد بوجود مي آيد .
4- از غلات برشته شده مانند برنحك - گندو برشته و ذرت بو داده بعنوان ميان وعده استفاده كنيد .
5- براي جذب بهتر پروتئين موجود در غلات مي توانيد آنها را با يك پروتئين حيواني ( گوشت و تخم مرغ ) يا پروتئين گياهي (عدس و لوبيا ) مصرف نمائيد .
مصرف غذاهاي معمول ايراني مانند عدس پلو - لوبيا پلو- عدسي كه با نان مصرف مي شود اين موضوع را تامين مي كند
گروه گوشت ، تخم مرغ و حبوبات
انواع گوشت هاي قرمز ( گوسفند و گوساله ) گوشت هاي سفيد ( مرغ و ماهي ) اعضاي داخلي بدن ( جگر - دل و قلوه - زبان و مغز ) تخم مرغ و حبوبات ( نحود - لوبيا - عدس - لپه - ماش ) و مغزها ( گردو - فندوق - بادام - پسته و تخمه ها ) در اين گروه قرار دارند . اين گروه مهمترين نقش را در تامين پروتئين مورد نياز بدن دارد و منبع مهم تامين آهن و روي بدن و براي خونسازي ضروري هستند.
پروتئين ها بر اساس منبع تهيه دو دسته اند
پروتئين هاي حيواني ( گوشت و تخم مرغ ) و گياهي ( حبوبات و مغرها )
بدن بطور متوسط روزانه به 2-3 واحد از غذاهاي گروه گوشت ، تخم مرغ و حبوبات نياز دارد 1 واحد از غذاهاي اين گروه شامل 60 گرم گوشت ( 2 قطعه متوسط خورشتي ) یک ران مرغ ، 60 گرم ماهي ، دو عدد تخم مرغ و يا يك ليوان ماست خوري حبوبات پخته .
براي مثال :
اگر فردي بخواهد 3 واحد مورد نياز خود را از اين گروه تامين كند مي تواند 1 عدد تخم مرغ در صبحانه 3 قطعه گوشت خو رشتي
( 90 گرم ) در نها ر و يك كاسه ماست خوري عدس يا خوراك لوبيا در شام مصرف كند .
نكاتي در باره مصرف گروه گوشت ، تخم مرغ و حبوبات
1- گوشت بايد به خوبي مغر پخت شود ( بپزد )
2- چربي هاي گوشت را از آن جدا كنيد
3- پوست مرغ را قبل از پختن از روي آن بگيريد .
4- سعي كنيد از گوشت سفيد ( مرغ و ماهي ) بيشتر استفاده كنيد
5- مرغ و ماهي را بصورت آب پر يا كبابي مصرف كنيد
6- مغز و زبان علاوه بر پروتئين حاوي مقادير زيادي كلسترول ( مضر براي قلب ) است در مصرف آنها افراط نكنيد .
7- زرده تخم مرغ حاوي كلسترول است مصرف هفتگي آن از 3 تا 4 عدد افزايش نيابد .
8- از حبوبات برشته شده ( عدس - نخود ) مغزها ( پسته - بادام - گردو ) غلات ( گندم ) بعنوان ميان وعده مصرف نمائيد .
9- مواد افزودني به سوسيس و كالباس سرطان زا است از مصرف اين مواد حد الامكان پرهيز كنيد
10- از مصرف گوشت هاي دودي شده ( ماهي شور يا دودي ) بعلت حاوي عوامل سرطان زا خود داري كنيد .
گروه شير و لبنيات
غذاهاي اين گروه منبع اصلي تامين كلسيم و فسفر بدن هستند - كلسيم ماده اصلي تشكيل دهنده استخوان هاست مصرف اين مواد در استحكام ها استخوانها دندانها ضروري است .
علاوه بر كلسيم و فسفر غذاهاي اين گروه حاوي ويتامين Bو A نيز هستند و باعث سلامت بينايي و پوست مي شوند شير ، ماست ، كشك ، پنير ،بستني ، از نمونه غذاهاي اين گروه هستند.
بدن ما روزانه 2تا 3 واحد از غذاهاي اين گروه را نياز دارند . يك واحد از غذاهاي اين گروه شامل 1 ليوان شير - 1 ليوان ماست 60 گرم پنير ( معادل 2 برش پنير ) يك ليوان كشك مايع مي باشد .
نكاتي درباره مصرف گروه شير و لبنيات
1- محصولات لبني را تا جاي ممكن پاستوريزه مصرف كنيد .
2- كشك مايع را به مدت 5 دقيقه بجوشانيد بعدمصرف كنيد
3- ماست مطمئن ترين غذا در دسته لبنيات است
4- مصرف بي رويه بستني منجر به چاقي مي شود در استفاده آن رعايت نمائيد
گروه ميوه ها و سبزيجات
ميوه ها و سبزي ها در مقايسه با ديگر گروهها از پروتئين و انرژي كمتري برخوردار است اما منابع اصلي فيبر، ويتامين و مواد معدني بدن است اين مواد علاوه بر اينكه براي رشد و ترميم بافت ها لازم هستند خاصيت آنتي اكسيداني داشته از ابتلا به سرطان جلوگيري مي كند .
سبزي ها و ميوه هاي به رنگ سبز تيره - زرد تيره و نارنجي حاوي ويتامين C,A هستند .
گوجه فرنگي - كدو حلوايي - هويج - اسفناج - طالبي - هلو - آلو - شليل - زرد آلو - جز و اين گروه اند .
بدن ما روزانه به حداقل 3 تا 4 واحد از اين غذاهاي اين گروه احتياج دارد ( مصرف 3 - 5 واحد سبزيجات و 2-4 واحد ميوه در روز توصيه مي شود )
هر 1 عدد از ميوه ها و سبزيجات به اندازه يك سيب متوسط 1 واحد حساب مي شود مثل گلابي - پرتقال - فلفل دلمه اي گوجه فرنگي درشت هر كدام يك واحد محسوب مي شوند 12 عدد گيلاس ( واحد - 1 خوشه انگور ( كوچك ) 1 واحد حساب مي شود 1 ليوان سبزيجات خرد شده و نصف ليوان آب ميوه ارزش يك واحد دارد .